Mostrando entradas con la etiqueta Ourense. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Ourense. Mostrar todas las entradas

lunes, 9 de octubre de 2023

Borrador Biblioteca do Seminario Félix Nós AXDR 10

Unha biblioteca no alto…

Félix Álvarez Rodríguez

 

Situado nun alto de Ourense, hai un recuncho que agocha múltiples marabillas. A historia que garda son anos de memoria que quizás se vaia perdendo, pero que, para algúns, constitúe unha preciosa luz. Ese lugar non é moi coñecido e non vas atopar información nin sequera nas fontes oficiais da institución que o custudia. Ó meu ver, unha pena, xa que constituiría un precioso areópago onde culturas, ideas e sentires se unirían con gozo e asombro. O curioso é que non é un lugar segredo, mais si discreto e sen publicidade… Trátase da biblioteca do Seminario Maior de Ourense.

Alí botei uns bonitos anos estudiando, lendo e realizando varias tarefas como voluntario. Esto permitiume trastear entre libros e revistas, títulos que recén chegaban de lonxanas universidades e gastados escritos con idiomas que malamente iba traducindo. Esta biblioteca contén un tesouro de culturas e épocas diversas, autores variopintos e temáticas que non se reducen ás eclesiásticas. Así, o seu fondo histórico de Dereito leva a máis dunha visita de investigadores neste campo; as adquisicións en Filosofía, Psicoloxía e Teoloxía, amén das investigacións bíblicas son espazo recurrente para os estudiantes que non se conforman co manual da aula; as revistas periódicas consúltanas os profesores e hai coleccións que dormen un sono inxusto ó ter sido escritos en linguas que algún di que están xa mortas.

Os tesouros literarios son varios e algún saltou á prensa hai anos, cando alí apareceu o último discurso do primeiro periódico galego, ‘El Catón Compostelano’. Discurso do que moitos falaron, pero que ninguén lera… ata que saíu á luz gracias a don Alejandro Delgado. Pero tamén podes ollar as obras completas de san Agustín, impresas por Erasmo de Roterdam, en primeira edición (case únicas no mundo), unhas ‘Décadas’, de Tito Livio, con gravados parcialmente coloreados (o normal era non usar cor), alomenos un Ciprianillo, libro de conxuros e listas de tesouros agochados en Galicia, ou unha curiosa selección de obras masónicas, como ‘Los asesinatos masónicos’, de Leo Taxil e Pablo Verdún… E esto non é máis que un recitar de memoria unhas perliñas de todo o alí gardado.

Ter a posibilidade de visitala con calma é introducirse nunha preciosa viaxe polos gustos, intereses e necesidades dun lugar tan especial como o Seminario. Pero, ollo, que os libros que alí rematan veñen de diversas orixes. Sabías que moitos deles proveñen de donacións e de intercambios con outros centros de estudio e investigación? Alí descansan depósitos tan importantes como o de Duro Peña ou Emilio Castiñeiras. Alí deixei unhas caixas de libros propios, agradecido a tantos outros que eu puidera consultar daqueles estantes. E ata alí podes achegarte para descubrir algún escrito chamativo, como aquela vetusta revista onde se gababan as relacións de aproximación entre católicos e masóns, ou os estudios clásicos de Mircea Elíade, as actuais filosofías que se recoñecen no Personalismo Comunitario, a colección de clásicos da literatura latina, grega e española, a rica sección dedicada a Galicia, o vello libro (de 1914) onde se acudía a san Malaquías para dicir que o XX era o último século que quedaba por vivir, o manual masónico de André Cassard (un clásico que, dependendo la edición, podes ver á venta por máis de 1000 euros), amén do fotocopiado manual do “tresillo” (un xogo de cartas) que pertenceu a don Carlos G. Babarro.

martes, 25 de julio de 2023

Con Antonio y Viky, 24/07/2023

¡Qué gozada esta visita y el descubrimiento que nos deparó un paseo vespertino por tierras de Celanova! Con Antonio y Viky nos marcamos el reto de descubrir algún recuerdo y emplazamientos de la película dirigida por Pedro Olea, 'El bosque del lobo'. Datos sueltos del reciente homenaje al director nos dieron las pistas suficientes, junto al descubrimiento casual, realizado hace unos años ya, de una sencilla placa aún hoy situada en una de las calles más transitadas de la villa ourensana.

 


Bajo un cielo nublado que dejaba pasar el sol por momentos, disfrutando de temperaturas frescas para lo que estamos generalmente acostumbrados, emprendimos viaje hasta la iglesia parroquial de santa Baia, en el ayuntamiento de A Bola, limítrofe con Celanova. Llama la atención su cementerio, con sepulturas de diferente factura y adorno. Solo por esto ya valdría la pena volver con calma. Pero nosotros íbamos con ansia de responder a una pregunta: ¿fue aquí donde se filmó parte de la película 'El bosque del lobo'?

 


Desde hace tiempo yo tenía en la cabeza que sí, que ese lateral de la iglesia, que se ve nada más iniciar la bajada hasta la puerta de entrada, era uno que salía una o dos veces en el filme. Además de repasar las escenas, teníamos un magnífico documento esperándonos a la puerta del diestro: el cartel informativo que se colocó con motivo del OUFF 27, el pasado 2022. Gracias a su texto y una foto, quedaba claro que estábamos en el escenario correcto.

 



 

El segundo paso fue dirigirnos a la villa de san Rosendo. Gracias a su amplio aparcamiento a los pies del monasterio, pudimos encontrar pronto sitio y vislumbrar una de las joyas celanovesas: el  pequeño oratorio o capilla de san Miguel, levantado por orden del hermano de san Rosendo, Froila, rematado en el 942. Con cada amanecer equinocial, primavera y otoño, varios curiosos se aremolinan en la parte trasera para ver un curioso fenómeno, como es el paso de los primeros rayos del sol por los ventanucos, perfectamente alineados.

Enfilando la calle Emilia Pardo Bazán (¡segunda vez que nos la encontramos en nuestro camino, Antonio y Viky!), decidimos realizar dos visitas: a un grafiti moderno y una placa. Dos sencillas muestras urbanas que tienen su historia detrás: el grafiti recuerda otro, presente en la fachada del monasterio de san Salvador, que habla de una publicación única, 'Adiante'; la placa recuerda la filmación de 'El bosque del lobo' en determinada casa, además de homenajear al actor protagonista, José Luis López Vázquez.


Impresiona el edificio de piedra, con la plaza completamente libre de coches (¿Os acordáis cómo estaba hace unos años?). Y tuvimos la ventura de hallar la puerta de la iglesia abierta, franqueado el acceso a un espacio sacro donde el arte se despliega en un sinfín de imágenes y formas que llaman la atención de devotos y curiosos. Llegamos a la hora en que un joven sacerdote iniciaba la exposición del Santísimo para su adoración. Por respeto, no nos acercamos al altar, donde hallaríamos curiosidades como la presencia de una figura con gafitas o donde nos podríamos perder buscando santos y reliquias, elevando la vista a la cima de esa obra impresionante de Francisco de Castro Canseco. Sí nos perdimos en los vericuetos y figuras de los retablos laterales.

Lejos de ser un obstáculo, el que esta zona no se halle iluminada sino por la luz natural, creando ámbitos amplios de sombras y tinieblas, es una invitación a la calma y el susurro. Así, puede uno descubrir la silente presencia de un atormentado demonio, sufriendo bajo el pie del potente arcángel Miguel, o el calmo despliegue a lo largo de varias columnitas de múltiples cabecitas infantiles con alas.

También nos detuvimos un instante ante el san Juan bautista que encontramos nada más entrar por el lado izquierdo. Pronto surgieron las comparativas con las imágenes de san Juan de Louredo. Por ejemplo, tiene el de Celanova el dedo de la mano izquierda cara abajo, señalando a una oveja que oculta su cara con un definido giro de cuello. 


Pues las ovejas de Louredo muestran dos posturas: una gira su cuello para el bautista, que no le hace caso y su mirada se fija en el cielo, mientras extiende a lo alto tres dedos; la otra, sita en la pequeña imagen procesional, es de corte más estático, quedando cara el pueblo, acostada sobre el vientre. Pero, ¡ojo!, el dedo de la imagen del bautista apunta cara ella, estando su brazo flexionado y la mano en arco, con el índice extendido.

La visita continuó por el templo, por su zona de entrada, fijándonos en el imponente y calmo san Rosendo, en el coro central y el alto órgano.

Continuamos por el claustro, donde varias figuras nos fueron llamando la atención, conforme nos fijábamos. Así, al nada de entrar, flexionamos los cuellos para ver como desde el techo tres ángeles circundaban una imagen central. Todos se proyectaban, tridimensionalmente, cara el espectador.

 


Pero, ¿qué era aquello? Donde deberíamos encontrar un cuarto ángel, que cerraría la simetría cuadrangular, lo que veíamos era una cabeza surgiendo de la frondosa vegetación. ¡Cómo no iba a surgir la imagen cinematográfica de 'Amanece, que no es poco'! Recordamos entonces aquello de que a una vecina le había salido un hombre en su sembrado.

 

 

 

 

El paseo por la zona abierta del claustro deparó nuevas sorpresas. Así, la tremenda cantidad de monstruos que embellecían lo que son desagües pluviales, con detalles por todos los lados, incluidos genitales masculinos.


 

O la cantidad de relojes de sol que vimos. Cuatro en los cuatro lados, cada uno en la zona alta, en el centro de cada pared. Cada uno con características propias, imagino que para adaptarse a la particular localización y la incidencia de los rayos solares.

 



Una preciosa tarde de temperaturas suaves que nos posibilitaron un buen paseo por la villa y que bien puede repetirse en el futuro con quien guste.

jueves, 25 de mayo de 2023

VRK e Fata Inferna no Bonus Track, Ourense, 20/05/23

Que ledicia poder desfrutar do directo de VRK e Fata Inferna o pasado sábado 20! Convocados no Bonus Track, nunha solleira tarde de maio de vento frío, o recuncho da tenda onde esta xente descargou o seu potente son converteurse nun espazo de catarse, introversión e despregue máxicos. Unha adecuada iluminación vermella e un coidado son foron as ferramentas cas que os músicos nos deleitaron e fixeron voar dende o seu sentir e saber.

Acompañados dun escollido público, abriron sesión, pouco despois das 19 h, VRK (Black Crust Noise). Banda composta por: Analitika Sordida Pestilentia na voz e Nocturno no baixo, cun acompañamento gravado onde se desenvolven ritmos, un acompasado canto relixioso e se introducen anacos de audios (aposto por algunha película no seu idioma orixinal). 


Cheguei para poder escoitar a segunda parte de "Sexta revelaçom", que o seu baixista me comentou: pertencente ao primeiro trabalho de VRK "No valeiro que me consome"... Um tema de corte ritualístico e contemplativo

Deixo unha breve mostra do que foi.


 

Pouco despois das 19:30 saíu a escea Fata Inferna (Metal Negro), que encheu o local de poderosas vibracións durante a seguinte media hora. Repetía no baixo Juan (Nocturno en Xerión) e presentábanse na voz Antífonas, con guitarra, e Eremita, guitarra. A sección percusiva emerxía dende o mundo dixital, acompasando un trío que nos fixo mover a cabeza e remexeu nos nosos escuros pensamentos e sentires.


O fragmento que captei é do seu tema 'Angustia', baseado no poema homónimo de Florbela Espanca, e que conta con vídeo.


 

Rematarían con "Terra Nai", da que se me pegou parte da melodía e funa recordando mentres regresaba á luz do sol e atravesaba a ponte romana... En breve conto escoitar o seu CD con tempo e calma.

De VRK xa coñezo anteriores traballos. Así, como mostra, deixo estas liñas sobre impresións de pasados anos

1. VRK pertence ó Negro Círculo Minhoto e propón un escenario post catastrófico de corte nuclear no seu disco 'Filhos da Ira'.

Unha vez máis, a presentación do disco é sinxela, mais marabillosa: un grande folio, dobrado en catro partes, acubilla un escuro disco. Dúas fotos grises no libreto, cadansúa cubrindo toda unha cara do mesmo. Instantáneas das desfeita nuclear en Nagasaki: o impresionante fungo nebuloso que marca o lugar onde a bomba estourou e unha ladeira arrasada e abandonada.

As composicións apoian estas imaxes, pois falan da vida nun entrópico mundo trala explosión nuclear, onde a mutación é regra, os depredadores unha norma, a contaminación alimento e a cor verde fosforescente un continuo das noites.
Neste 'Filhos da Ira' hai distorsión, moita, afondando no que as letras e as imaxes transmiten. A guitarra distorsionada, a voz reverberante, o ritmo acelerado e a melodía oculta fanme imaxinar unha vella radio que inda funciona entre cascallos e pó. Sons que semellan estourar dende profundidades insondables onde algúns supervivientes crean disharmónicas composicións que berran a morte que todo o calou na superficie.

2. VRK, 'Palimpsesto retrospectivo da memória', NM 69 

Mentres Nocturno escribiu e compuxo letras e música, Analitika Sordida Pestilentia ponlle voz a esta nova entrega de VRK. Un traballo que sae á luz en formato mini CD, con libreto que contén as letras, datos de composición e unha foto que nos retrotrae a tempos de fotocopias de escasa calidade, tras pasar o material por moitas mans. O CD numerado e debuxado a man. Un traballo que supón un trallazo ós sentidos e que, precisamente por iso, sorprenderá a máis dun e quizás anime a algúns a dar o paso e poñer en circulación a súa arte.

O primeiro impacto é visual, co CD manufacturado, co libreto sinxelo e directo e ca chapa negra onde lemos as letras do nome da banda. Que pasou aquí? Pareceume volver atrás no tempo!! O segundo impacto é sonoro. VRK non é nin para todos os públicos nin para calquera momento. A crudeza da gravación, a aparente sinxeleza de medios e a curta duración dos temas déixate nun estado de desequilibrio marabilloso. Bo intre para decidir se lle dás outro pase ou agardas un pouco para unha seguinte audición. Para min, parte do atractivo da proposta é a inquedanza que vibra con cada escoita, a posibilidade de sintonizar cunha sensibilidade que mostra o mundo noutra onda, o descoloque que supón o estilo e letras de VRK.

 A caixa de ritmos machacante sostén un baixo distorsionado e unha voz declamadora de monótona frecuencia. Murmurio que retrata un mundo violento, onde arde a utopía, pero agroma a esperanza, onde se loita porque a dor afecta a outros ou porque se está a alumbrar algo novo de beleza cativa; un mundo que ben podiamos recoñecer no post catastrofismo da ciencia fición ou en videoxogos como os da saga Fallout, mais que tamén é o noso, en pasados anos de uso táctico de armas atómicas e un presente no que a guerra peta preto de nós.

viernes, 27 de mayo de 2022

'Pálida morte, negra sombra', marabilloso disco de Xerión

Sempre é un pracer regresar á discografía de Xerión para poder gozar dunha sonoridade diferente e creativa. Esta banda ourensá é capaz de reinventarse, acoller influenzas que van da actualidade ata pasados séculos, adaptarse ó número de membros e posibilidades, sen por iso deixar de plasmar unha poderosa catarse emocional no seu Metal Galaico Extremo!!!

'Pálida morte, negra sombra' é un tesouriño gravado do 6 ó 9 de decembro de 2008, cando Xerión eran Nocturno, Daga e Iron. No mesmo inverno dese ano concebiuse o magnífico deseño gráfico do disco, da man do Deus Preguiceiro. Composicións onde se xuntan alomenos dúas fotos por imaxe, con ampla presenza do monte e o lume, ademais dos tres músicos. O filtro "sepia" debuxa un mundo onírico que semella en permanente solpor, o cal leva á noite na que semellan estar os tres e ó lume que os ilumina. Impactante e bela a de Daga, mirándonos fixamente. Ademais das fotos, Xerión ofrécenos as letras, detalle que sempre agradecín sobremaneira. Un detalle das mesmas é que todas comenzan igual: "Na noite"...

Cinco son os temas, cada un cunha personalidade e detalles que os distinguen uns doutros. Algo que me leva a recomendar este disco a quen se inicie polas sendas desta banda ourensá. Aquí terá unha boa mostra do que fan e de como se expresan, facendo da súa música un camiño de expresividade e creatividade ben chamativo.


"Choeur de Nuit", un inicio para nada esperado se liches no libriño interior que XERIÓN FAI METAL GALAICO EXTREMO EXCLUSIVAMENTE. Un precioso e inquedante tema que conta con canto de voz limpa de Nocturno e vai pasando do expectante a un intre de alegría, como unha transición da tebra á luz, da noite ó amencer. Son as imaxes que me suxire ese cambio melódico na metade do tema. Unha transición que me recordou á melodía do inicio de 'Historias', o mítico programa de radio, onde Juan José Plans nos fixo pasar máis dunha noite "de medo, con medo". O que pasa é que Xerión pasa do tenso ó relaxante e na de Plans o paso era ó contrario.

"No funeral dos antergos" xa saboreamos o aceiro das guitarras e a aceleración da percusión. Ah! e que gusto as melodías dos teclados. Catro párrafos para descargar a visión tristeira do fin dunha era, dunha cultura, duns heroes... mentres os que esquecen o pasado aposta sobreviven. Todos? Non, o cantor sabe do que foi e é, deixando rastro silandeiro, mais duradeiro, nas antigas pedras.

Nova metálica distorsión e "zapatilla" no inicio de "A noite das meigas". O mesmo estilo de voz rachada que o anterior tema, con referencias literarias que me fan pensar que o cantor segue no mesmo espazo que antes, mais noutro tempo. A noite, igual, nun monte onde volve alumear un lume, considerado antes sagrado e agora máxico; nesta son as bruxas quen o coidan, mentres que foron anteriormente os druidas. Encantáronme as disharmonías de Daga, un precioso contrapunto musical que fai vibrar algo dentro de min.

"Profecía segunda" supón un alto no camiño, cunha proposta nada extrema, metaleiramente falando, pois é a voz (pasadas as súas frases ó revés) xunto cas sentidas melodías do teclado quen, lenemente, nos evocan un ambiente de calma e evocación. A percusión, baixiña, de fondo, levándonos cara o tono épico da última parte da composición. Non se asustar!! Se queredes saber que di Nocturno non hai máis que botar un ollo ó libriño das letras: recolle os primeiros versiños dos temas 2, 3 e 5, conxugándoos cunha frase que os reúne e semella anular Todo na Nada. Ben sabemos os seguidores de Xerión que iso non significa o fin, senón que hai en marcha unha transmutación, un ciclo, un algo novo que xorde do vello, ou unha dimensión que estaba velada e agora se manifesta, quedando a outra como agachada, máis non desfeita. Os extremos tócanse, Todo e Nada, realmente se diferencian tanto?

Remata o disco con "Pálida morte, negra sombra", un longo tema que recolle todo o anterior e nolo sintetiza e mellora. Un tema que me encanta e hipnotiza, con ese inicio onde a voz de Nocturno vaise volvendo máis e máis gutural; onde a feroz descarga de Iron deixa paso a atmosfera soñadora de Daga e se camiña cara unha apoteose de tódolos instrumentos cabalgando nunha pasaxe épica que progresa dende a contención ata a imponencia conxugada dos artistas. Marabilloso clímax que se alonga ata o remate!!

martes, 10 de mayo de 2022

“Pascua y Tiempo Pascual” en ‘Vivir el año litúrgico’, de Ramiro González Cougil

“Pascua y Tiempo Pascual” en ‘Vivir el año litúrgico’, de Ramiro González Cougil, dossiers CPL, 1º ed, 2011.

Don Ramiro González fue profesor mío y una de las cosas que recuerdo de sus clases es que era capaz de escribir un libro a partir de un párrafo del texto que estuviésemos usando. Su manejo de la materia le permitía enlazar diferentes aspectos y temas desde la lectura que realizábamos en el aula. A partir de la síntesis histórica que nos acercaba a la renovación litúrgica pre concilio Vaticano, el buen hombre asaltaba cuestiones como el desarrollo del culto cristiano, los cambios en la rúbricas del misal o la publicación de un nuevo documento pontificio. Anteriormente, en este mismo blog, os traje un escrito suyo sobre el nuevo Ritual de Exorcismos.

Esta vez ha jugado al revés, a realizar una síntesis ágil de textos variados, de modo que no solo explica símbolos y actos de los diferentes Tiempos del calendario litúrgico católico, sino que te invita a la realización, personal y comunitaria, de los mismos, para llegar a lo invisible desde lo visible: colores, vestiduras, palabras, acciones… En su momento consulté otras partes del libro y hoy os comparto mis impresiones y resumen del capítulo dedicado a la Pascua, Tiempo central de la liturgia y el calendario católico.

46 páginas dedica el viejo profesor a introducirnos en la espiritualidad, los ritos y devociones, el significado y las acciones litúrgicas del Tiempo de la Pascua. Es el central del año litúrgico católico, la celebración centrada en el mensaje de la resurrección de Cristo. Mediante párrafos generales ofrece perspectivas amplias, pasando luego a días concretos, celebraciones especiales y símbolos característicos. El texto se nota transido de contenida emoción, fruto del trato cotidiano con la materia y por la dedicación existencial a la misma. Las invitaciones continuas a ciertas prácticas y a la participación consciente en las celebraciones pascuales es una continua llamada a descubrir el Misterio tras el ropaje de tangible.

Los textos y las citas se suceden. Los documentos iluminan la práctica actual, mientras que los textos bíblicos siguen el pulso de la liturgia. Esto ayuda a que el fiel o el curioso descubran la unión entre este libro y la vida pascual eclesial. No solo aprendes qué es la Pascua y cómo la celebra la Iglesia, sino que puedes seguir los textos litúrgicos de cada etapa. Vamos, es como si te llevases este libro a Misa y pudieses ir de él a ella y viceversa. No es una teología árida o de tendencia racionalista, sino una vivencia que se filtra en palabras que la Iglesia usa en diferentes ámbitos: desde el celebrativo al académico. Y la síntesis de don Ramiro se desarrolla de tal modo que la entiendes solo leyéndola, pero la enriqueces si luego ves cómo palpita en los ritos. Igual que hace años había quien llevaba su misalito a Misa para poder seguirla y comprenderla, ahora te puedes ir con esto al templo y entrar en una viva dinámica de fe y celebración, de curiosidad e investigación. ¡Es que hasta te resume lecturas por domingos y ciclos! Hasta tal punto ha bajado la concreción de un trabajo titánico presentado en formato asumible.

Los datos históricos son sucintos, pero enjundiosos. Por la forma en que se presentan, ayuda mucho a sentirlos como parte de un camino que llega hasta hoy, más que como un añadido de más o menos interés dentro del conjunto. Y las referencias a ciertas devociones modernas puede que inspire a más de uno, ya que las presenta de un modo atractivo y dentro de las posibilidades de vivencia personal en el rico mundo de las expresiones populares católicas.

Igual que con la Pascua, presenta el resto del año litúrgico con igual riqueza. Tanto el fiel como el curioso pueden disfrutar de esta lectura, enriquecerse cultural y espiritualmente, y comprender mejor este curioso calendario que palpita existencialmente con tiempos amplios que permitan conocer y viajar cara su centro divino: Cristo.


 

domingo, 24 de abril de 2022

Tarde de arada abril 2022 en Louredo

As terras de Louredo están a mudar estes días de abril, trala primeira lúa chea de primavera. Os sucesos celestiais marcan un ritmo ós esforzados louredeses, que miran ó ceo ou consultan os calendarios para preparar as sementeiras. Os riscos que abren os terreos precisan dun permiso celestial, xeralmente relacionado ca lúa minguante, ademais do propio "bo tempo" atmosférico. Tamén se procura a presencia de varios traballadores, por aquelo de alixeirar os traballos e para alegrar o corazón cunha sentida parola, xa sexan veciños, xa familiares. 

En Louredo vemos a lúa minguante como propiciadora das forzas contidas no profundo da terra, relacionando o descenso da súa pratexada luz cas sementeiras dos vexetais que medran subterraneamente, ca recollida dos mesmos, cos froitos que brotan de ramas aéreas e a forza que se vai concentrando neles, e non nas ramas, ca limpeza dos ollos das patacas recollidas e almacenadas,... O crecente relacionámolo co aumento de rama e folla, co descenso na produción de froito, ca potencia da savia e o coidado que hai que poñer na poda, inda que tamén se pode usar ese impulso invisible para facer secar plantas malas, sobre todo se medran moito e un quere podalas ou cortalas para que sangren abondosamente. 

Dunha entrada anterior, o influxo lunar nas crenzas populares

O día de arada era día de alegría na casa, pois compartíase conversa, traballo e comida. Queda recordo desto, inda que xa non se invirte tanto tempo nin as forzas son tantas coma antes, mais inda se respira un clima alegre. A arada deste 2022 veu precedida dun inverno seco, con temperturas propias de primavera. A terra, insospeitadamente, gardaba suficiente humidade, mais os veciños comentaban o mal que sería seguir con esta seca, seguir cunha primavera de escasas choivas. E que non veñan xeadas ou pedra (granizo)!


Recordan os maiores como en san Xoán de Louredo se tocaban as campás durante todo o mes de maio, para evitar esas treboadas funestas. Aquí, a diferencia doutros pobos, non se esperaba a chegada de tenebrosos nubeiros, xa se tocaba por tradición, como profiláctica costume en pro do sementado, nunha época especialmente sensible no desenrolo das plantas. 


O proceso ven sendo o de sempre: limpar o terreo a arar, eliminando herba e vexetais, queimando os píos do ano pasado, repartindo esterco sobre a superficie. Unha vez comeza a tarefa do arado, os de a pé encárganse de achairar o terreo arado e tirar do esterco da superficie ós riscos abertos, sobre os que pasará a roda do tractor a continuación. Se o labor se alonga, gústase de facer unha paradiña, compartindo impresións sobre o tempo e o terreo, ademais dun refrixerio. Rematada a arada, os da casa dispóñense a dividir o terreo, pensando na sementeira. Cada vexetal ten o seu tempo, xa botando semente, xa trasplantando. 


A zona destinada a millo é a que merece a primeira atención: ou a ollo ou cun cordel tenso, demárcanse os regos polos que fluirá a auga e tamén se poden marcar os camiños de paso. A seguir, co sacho, quedan fixados na terra. Importa moito a atención e a experiencia, de modo que se sitúen estes e a futura sementeira en certa pendente, facilitando o paso da auga a todo o terreo. Feitos os regos pásanse ós riscos de sementeira: fanse cun angazo de madeira de catro dentes. O dente dun extremo vai polo rego, sendo este a clave, tírase ata o seguinte rego; logo, de volta, fincando o dente dun extremo no último risco feito, o que limita co terreo sen marcar. Seguíndoos, os sementadores irán pousando un grau de millo a cada paso que dan, co espichón na man (tarefa denominada "espichar").

As fotos anteriores corresponden á tarde de arada do pasado 20 de abril. Solleira, mais cun vento norte frío que cortaba e secaba a terra. Recupero agora algunhas fotos doutros anos, acompañadas de notas que lles dan un contexto. Penso que serán un precioso complemento e motivo de recordo ou curiosidade.


San Xoán de Louredo, 6 de maio de 2017.

Terreos arados hai pouco, onde vemos o camiño (a liña recta máis grosa) que os atravesa e conecta, os regos para a auga (máis finos, pero aínda grosos) e as liñas de plantación, algunhas xa ocupadas por plantas crecidas.

Unha vez arada a terra, ademais de sinalizar o camiño que a cruza dun extremo ó outro (ó ancho), o importante é marcar por onde irá a auga da poza. Aquí temos dous regos, que parten da dereita da foto cara a esquerda. Xunto ó muro hai zonas polas que discorre o caudal e conectan con este campo.

A segunda demarcación é a das liñas de sementeira. Estas defínense por ir desde un rego ó límite da leira ou entre dous surcos de rega. Realízanse cunha especie de angazo longo, con poucos dentes, realizado todo en madeira. Así se consegue, nunha sola pasada, varias liñas paralelas (unha liña por dente). Se se trata de millo, a semente introdúcese na terra cun "espichón", que realiza un buraco de varios centímetros de profundidade. Coa mesma ferramenta péchase o buraco, removendo a terra circundante. A esta forma de sementa denominámola "espichar". Tamén cabe realizar trasplante de vexetais xa crecidos, como pode ser ó colocar as plantas de tomates e pementos.

De ano en ano rótanse ou innovan os cultivos, de modo que a terra "non se canse".

Foto do 20 de abril de 2018, en san Xoán de Louredo. Todo estaba listo para unha próxima mañá de arada.

O campo ségase e os "píos" quéimanse, deixando os restos da palla seca e as cinzas no mesmo sitio, colócanse " medas" de esterco e dispóñense os apeiros. Dependendo da leira e da xente que veña botar unha man, o tempo da arada, amén da arte do arador e o seu arado. É unha mañá alegre, tinguida polo esforzo, onde non só se lle dá caña ó sacho, senón que se comparten as novidades do pobo, pregúntase pola familia e lémbranse tempos pasados, con máis veciños traballando estas mesmas terras.

Se a cousa se alonga hai que realizar unha parada. Sérvense cervezas ou refrescos, cando non se vai á próxima fonte de Pedradas (auga sempre fresca e saborosa). Non faltaba antes a gasosa. Non era momento para o viño nin para comer, sacando algunha froita ou un lixeiro bocadillo. E regresábase á faena: o tractor abre a gabia, tírase de "sacho" e arrástrase a ela esterco, raspando un tanto o terreo máis próximo ó rego recentemente aberto.

Este terreo adoitaba terminarse antes de mediodía e había que tirar de cordel para sinalizar por onde irían os regos da auga e por onde os destinados á sementeira: millo, tomates, pementos, remolacha, xudías, cabazas... E, se o tempo o permitía, antes de comer, comezar a espichar, sementando o millo.

San Xoán de Louredo, 21 de abril de 2018. Día de arada.

Os asistentes repártense ó longo dos surcos do arado. O tractor pasa, abrindo a terra e cada quen se mete no rego, arrastra esterco cara si e raspa o terreo. Se se dá a volta, procura achairar un tanto a terra arada coa súa aixada. E, sempre, sempre, tendo coidado de manter a conversación cos próximos e a vista posta nas distancias co tractorista.

Nesta foto, nos terreos entre O Outeiro e Pedradas, vemos os primeiros regos arados (á dereita) e o terreo que falta (á esquerda). Sobre este, unha zona próxima co esterco esparexido sobre a terra. A zona máis afastada non o ten, quizais porque non se puido repartir alí ou porque a meda situouse máis cara á esquerda. Os labradores arrastran esterco ou raspan a terra agreste. Así, introducen no terreo a capa verde, conformada por restos de millo, grelos e herba. Tamén, cinzas dos píos (queimados nalgunha mañá de néboa pechada).

martes, 12 de abril de 2022

NM 77 Nados Na Escuridade - Esquizofrenia Paranoide (2022)

Saúdo con alegría este compartido de Nados Na Escuridade e Esquizofrenia Paranoide. Un traballo onde ambas bandas ofrecen sendas caras do Doom, con diferente intensidade, abríndonos a diferentes experiencias sonoras. Catro temas que impactarán potentemente, non porque todos caian dentro dun son extremo ou de marcada carraxe, senón polo diferentes que son, polas propostas alternativas e creativas que veñen a regalarnos os oídos. Dúas propostas por banda que saben a pouco e deixan con ganas de máis. 

Na parte visual temos árbores na portada e sobre o CD. Penso que tamén son árbores e un camiño a contra; unha foto dun camiño que se adentra no monte e que loce invertida? Unha escura instantánea do reflexo, en tranquilas augas, dun recuncho arbóreo? Portada e contra reflexan diferentes contrastes, alomenos os máis destacamos. E a imaxe do CD sería un termo medio, unha zona de transición. Esa é a impresión que me deu e comparto, esperando que os autores de fotos e montaxe nos dean a súa versión.

Portada e contra son como as dúas caras dun escenario semellante, mostrando luz e tebras. No CD atopariamos o momento liminar entre os puntos contrapostos. Que vos parece ese instante baixo as ramas esqueléticas? Será que vai rachar o día ou estaremos nun monte na noitiña? 


Referencias cronolóxicas podían levarnos por diferentes sentimentos, indo da portada cara a contra, pasando polo CD: a luz do día, o desfrute da paisaxe, mais tamén o descubrimento das ramas mortas, o paseo nunha tarde de inverno, esperanza dun próximo agromar, unha tarde de primavera seca, a difuminación por mor dunha atmósfera cargada de pole e pó...; as ramas cércannos, noitiña en marcha, proximidade do terror nocturno, caladas presenzas, medo, mais pode que naza a esperanza co alborexar dunha nova xornada, luz crecente, menos sombras e máis integridade, conciencia de sombra e luz, momento de renacemento e reintegración do interior e o cosmos...; un mundo invertido, nacemento ó alén postmortuorio, a vida baixo terra, reflexo escuro doutra dimensión luminosa, enraizamento, toma de conciencia das sombras, do inconscente vivo, aumento de negrura e medos, espertar no chan e ver a noite invadindo o teu cerebro...

Imaxes e sentimentos que me veñen ó contemplar a parte visual, que se complementan con outras, nas que esas ramas se tornan raíces ou vasos sanguíneos ou neuronas... Son detalles que apunto e vos comparto, como fortes impresións ó quedar un anaco mirando.

Sobre a parte musical, recollo estas definicións do propio selo ourensán Nigra Mors:

- Nados Na Escuridade: Doom Abissal

- Esquizofrenia Paranoide: persoal Sludge Doom com toques de Funeral

O primeiro tema, A Rainha das Malditas, xa o puidemos escoitar nunha das entregas de TAN REAL COMO EL PUTO INFIERNO, concretamente, na 25, dos inicios de 2021. Un inicio de preternaturais coros que dan paso a un ritmo que me recordou moito ós White Stripes, inda que siga sendas ben diferentes do dúo. Unha aposta pola sinxeleza de medios e instrumentos que dá cauce á agachada voz de Nocturno, primando música sobre vocalista. Párrafos que expresan a dor por un mundo que ben pode sentirse como val de bágoas e que baixa enteiros en humanidade ante situacións crueis. Coma sempre, queda un aire de esperanza, pois non todo está perdido. Ollo a eses lonxanos sons do remate: unha treboada que se achega ou se vai?

Nados Na Escuridade cambia totalmente as tornas na segunda entrega, Aequalis in Morte, compartindo un tema instrumental de contidos agudos sintetizados. A un paso da estridencia, do son branco, do paso a outra realidade... Evocación que se deixa interpretar segundo o escoitante e o momento.


Cun son e proposta máis recoñecible, por ser similares, os dous temas de Esquizofrenia Paranoide impactan por esa voz que lanza sílabas inconexas, no que me suxire unha cadencia sentida de expresividade, unha linguaxe básica que fala ó sentimento, un pulso vocal que vai cara o profundo dun, cara o irracional, despertándoo e impulsándoo a manifestarse. Agonía e Paranoia son os títulos, semellando un todo no que só tes un intre de acougo: o paso dun tema ó outro. Cambia o ritmo, mais non a expresión cruda e directa de guitarra distorsionada, batería e voz monosilábica. 

Recordades os lonxanos e graves sons de tronos, cos que pechaban o primeiro canto Nados Na Escuridade? Pois Esquizofrenia Paranoide inician o seu turno cunha boa treboada e chuvia, antes da descarga descarnada de Agonía

miércoles, 25 de agosto de 2021

Louredo al principio del Ensenada

En cuatro sencillas entregas, publiqué las primeras páginas del Catastro de Ensenada sobre san Juan de Louredo, Cortegada. Todo muy de andar por casa: tomando la digitalización en línea del portal PARES, el doctor en Historia, don Rodrigo Pousa, fue dictándome lo que leía, mientras que yo puse por escrito un texto similar al del documento. Digo similar, porque no es una transcripción, sino una traducción a castellano, de modo que cualquiera pueda leerlo con fluidez. Es una aportación divulgativa, pendiente de un repaso, y que abriría la puerta a una futura transcripción, que bien podría ir acompañada de algunas explicaciones sobre términos que un profano no comprende. 

Cada una de las cuatro publicaciones fue introducida por diferentes textos que explican qué es el Catastro de Ensenada, su contenido e importancia. Ahora, recupero solo el texto sobre Louredo que, bien que mal, viene a decir...


En el lugar y coto de Loredo, feligresía de san Benito de la Arnoya, jurisdicción de Milmanda, a veinte días del mes de noviembre de mil setecientos cincuenta y dos, ante el señor don Gregorio Rodríguez Carpintero, subdelegado de la única real contribución, nombrado por la real junta, bajo las órdenes del señor don Francisco Javier García Serón, del consejo de su majestad, ministro privativo para el establecimiento de la referida única contribución en la que su merced se halla entendiendo como tal subdelegado en este referido lugar de Loredo para evacuar las respuestas del interrogatorio impreso de la letra A sobre las preguntas generales que comprehende en la operación conducente a este dicho lugar y su término. 

Habiendo precedido recado cortesano a don Juan Ramírez Alastri abad y cura propio de la feligresía de san Benito de la Arnoya de la que es el pre citado lugar y coto de Loredo, comparecieron don Lorenzo Suárez, teniente corregidor y justicia ordinaria en dicha jurisdicción de Milmanda, Juan Antonio Rebollo, escribano de número y ayuntamiento de ella, don Pedro Vergara, vecino de la feligresía de Pontedeva, don Antonio Rodríguez, de la de san Pedro de Poulo, que son de esta dicha jurisdicción de Milmanda, y don Pedro Espada, vecino del lugar de Almariz que es de la jurisdicción de Paizás y encomuiña. Peritos nombrados por su merced Bartolomé Álvarez, Francisco González y Manuel Martínez. Peritos nombrados por dicha justicia. Unos y otros de buena fama y opinión, conocimiento y práctica de las personas, casas, tierras, número de ganados, calidades, cabidas, frutos, cultura, artes, oficios, comercios, industrias y demás utilidades. Dando principio a dichas declaraciones y bajo el juramento que tienen hecho de decir verdad de lo que supieren y fuere preguntado, según alcanzaren su saber y entender en el que se ratificaron de que yo, el presente escribano doy fe. Y siendo preguntados al tenor de dicho interrogatorio que va por cabeza al cual y su contenido depusieron lo siguiente. 

A la primera pregunta de dicho interrogatorio dijeron que este lugar se llama Louredo, feligresía de san Benito de la Arnoya, jurisdicción de la villa de Milmanda, muy antiguo y como tal conocido en el reino, y en especial en la provincia de Orense. 

 

Y responden a la segunda pregunta de dicho interrogatorio dijeron que este referido lugar y su término es de señorío y, como tal, pertenece al marqués de Malpica y Povar, conde de Gondomar, quien pone Corregidor y justicia ordinaria en dicho lugar y más de dicha jurisdicción de Milmanda, como también teniente corregidor. Y les despacha sus títulos y lo mismo hace con las dos escribanías de número, sin que por ello tengan entendido perciba derechos algunos, ni ellos se los paguen. Solo sí percibe dicho marqués el derecho de luctuosa, que se entiende la mejor alhaja de la cabeza de casa que fallece y de él queda a su muerte. Y por ella la en que se ajusta en el factor del mayordomo, que actualmente lo es Francisco Pérez, vecino de la feligresía de santa Eufemia, de esta jurisdicción. Por lo que no pueden regular a punto fijo lo que importará cada año la luctuosa en este dicho lugar. Remítense a la relación que por dicho factor se diese. Saben por de cierto que dicho marqués percibe por derecho vasallaje en este lugar treinta reales de vellón cada un año por el pedido que llaman de san Juan. Seis reales vellón cada un año. 

Y responden a la tercera pregunta de dicho interrogatorio, dijeron que el término que ocupa este dicho lugar y coto es tres partes de él es tierra fragosa y quebrada y la cuarta parte restante que en el sitio que ocupa dicho lugar con algún pedazo de término a su alrededor llano. Y tendrá de diámetro un cuarto de legua, que se andará en el discurso de media hora y su circunferencia en tres ocupa de levante por línea recta en su diámetro medio cuarto de legua de norte a sur un cuarto de legua y su redondez tendrá una legua que por las entradas quebradas, altos y bajos del terreno se andará en las referidas tres horas. Y los linderos y confrontaciones de su giro a levante es la feligresía de san Verísimo de Refojos. Lo siguiendo así al norte el río llamado Arnoya, que pasa al Miño (...)

Los textos pertenecen a la versión digitalizada del Catastro, consultable en PARES.

 

lunes, 2 de agosto de 2021

'Apuntes históricos de Cortegada de Baños', de Jesús de Juana López y Julio Prada Rodríguez

'Apuntes históricos de Cortegada de Baños', de Jesús de Juana López y Julio Prada Rodríguez, creo que es el primer intento de una historia del pueblo de Cortegada, sede municipal del ayuntamiento homónimo y referencia para muchos de los que nacimos en la contorna. Su extensión se antoja breve, quizás por las ganas de saber más y por el deseo de que otra obra se atreva ya no con uno de nuestros pueblos, sino con el propio ayuntamiento. De todas, el título ya lo avisa: son notas, apuntes de diferentes épocas, a tenor de diferentes publicaciones, pues el trabajo que se observa es de despacho y documentación. La bibliografía ocupa dos páginas, aunque en las notas a pie hallará el lector variadas referencias, tanto impresas como virtuales.

El libro se abre con una preciosa ilustración del balneario de Cortegada, cuya fotografía vemos como portada. Se trata de una construcción de 1937 y su historia, tanto del edificio como de la zona, sus habitantes, los diferentes balnearios y quienes los atendieron ocupa buena parte de la obra. Lástima que no haya mucho de lo que tirar a la hora de hablar de la prehistoria de Cortegada, quedando reducida a unas líneas donde se enumeran y sitúan dos petroglifos, ni de la época romana que poca más atención merece, con dos aras como referencia y la sospecha de una vía secundaria por la zona. Mucho más les ocupa la etimología de Cortegada, cuyo origen sitúan en el latín cortex, árboles con corteza, así que sería lugar con abundancia de árboles con corteza, con corcho. Ya en la página 85 descubriremos que esto se traduce en el gentilicio culto coricatenses y el vulgar cortegaos.

Cortegada en la época medieval ya ocupará 5 páginas y solo la barca de la zona les llevará 7. Las referencias de la época son los señores feudales y los monasterios, amén de las pugnas de unos y otros por controlar más territorio. Como es algo que ya he mencionado en mi blog, recogo el dato de algunas divisiones, como la denominada Vestiaría, coto formado por O Rabiño, Refoxos (cuyo priorato vio el levantamiento de la plebe contra los cobros religiosos), Cortegada y parte de Valongo. También mentan el coto redondo, cuyas poblaciones serían Meréns, Louredo y Poulo, señorío de los Puga, con pazo en Louredo, por ejemplo. Estas y otras referencias se ocupan del territorio, mas queda más que decir repecto de un móvil muy sustancioso: la barca de Filgueira. En una zona con paso de personas, ganados y frutos, la barca era fuente de riqueza, ya que se cobraba por atravesar el río Miño. Posteriormente, se construyó un puente, en época moderna, y, actualmente, un segundo, quedando el viejo apenas con uso, aunque muchos lo hemos pasado varias veces, tanto hace años como en tiempos recientes (incluso se grabó en la zona una escena de una película, cuyo título no recuerdo). No era la única barca de la zona, pero quizás sí la que más documentación generó, al estar en continuos pleitos por causa de dueños y aforos.

 

La edad moderna ocupa una página y tiene el Catastro de Ensenada como referencia principal. De la página 31 a 45 se desgranan hechos de la historia moderna, que se queda a las puertas de la II República (tratada desde la página 47 a 51) y la Guerra Civil ( de la 53  a la 56), donde vemos pasar diferentes personalidades y asistimos a una nueva configuración del territorio a nivel administrativo y religioso. Por ejemplo, en 1853 se produce una reforma del mapa diocesano, donde se crean nuevas parroquias, como son san Juan de Louredo, santa María de Cortegada (ambas incluidas en san Benito do Rabiño) y san Martín de Zaparín, desgajada de san Breixo de Refoxos. 

De aquí al final, el tema del balneario de Cortegada será un núcleo importante de información, seguido de distintas personalidades de la zona y un epílogo con recuerdos de un cortegao, lo que da un entrañable final al libro. 

Un trabajo de síntesis documental, junto con breves aportes personales y bonitos recuerdos al inicio y fin del libro que muestran un posible camino a seguir para otras obras. También deja entrever posibilidades de cara a nuevas ediciones, como la introducción de fotografías antiguas, la inclusión de datos (y fotos) de más pueblos del ayuntamiento y un acercamiento al terreno y sus gentes, de modo que el contenido se enriquezca con las historias de los mayores y nuevos descubrimientos de los jóvenes.