Himno san Xoán de Louredo 2021

Pasou a romería e non quedou apenas un recordo dela nas redes sociais, así que eu, que non puiden estar ningún día na novena nin na festa do san Xoán de Louredo, farei un último aporte dende o recordo e os papeis que fun gardando. Ogallá pronto os poida enriquecer con fotos, vídeos e textos actuais. Namentres, recollo e xunto o que tiña de antes e que quizais non se coñeza tanto. Mirade, mirade por casa ou na galería de fotos do voso móbil, a ver que atopades e podedes compartir. Porque entre todos podemos contribuir un algo á nosa memoria e historia. Se non, xa veredes, aquí queda testemuño de que entre o que un ten e o que pode conseguir, faise moito. GRACIÑAS, adiantadas á tía Marina, "dos Veciños", e a José Manuel, fillo "do veterinario", que me regalaron memoria e fotos.

Os nosos maiores dixéronnos que o actual himno a san Xoán de Louredo veu da man de dous curas, afillados do párroco e veciño, don Esteban Viso Rodríguez. Tamén falaban dun himno anterior, do que moitas veces só sabían da existencia ou parte da súa letra. Este mesmo ano, o coro de Louredo sorprendeu dando voz ó vello himno, do que, por desgraza, inda non sei nin a letra nin como sona. Así que, aquí, tiro de arquivo e recupero a letra que a tía Marina, dos Veciños, un día recordaba, concretamente, o 8 de xullo de 2005:

Manuscrito do 8 de xullo de 2005: vello himno de san Xoán de Louredo

Pues sois santo superior después de Jesús y María, sed de nuestras almas guía, san Juan, por vuestro (¿o "nuestro"?) amor.

Tu nacimiento glorioso por un ángel fue anunciado. Antes de santificado os confiesan portentoso. Cuanto baña el sol hermoso y pues sois tan celebrado.

Pues sois santo superior después de Jesús y María, sed de nuestras almas guía, san Juan, por vuestro (¿o "nuestro"?) amor.

Son recordos fragmentados, pero que xa ofrecen suficientes liñas como para investigar e buscar, verdade?

O himno de san Xoán actual soe cantarse cada día da novena e da festa. Xeralmente, celébrase a Misa e ó remate, antes da bendición final ou tras ela, comézase a novena. Esta consiste nunha oración inicial igual para os nove días, un rezo propio cada xornada, rematado cunha terceira oración que, como a primeira, repítese. A continuación, fanse as peticións persoais en silencio e rézase o tradicional triplete "Noso Pai, Avemaría e Gloria", antes de pasar ó canto do himno, que é longo e solemne, co cal sempre é bo darlle un ritmo alegre e andante. A letra do actual é así:

Manuscrito actual himno de san Xoán de Louredo

Al excelso san Juan tributemos alabanzas de gloria y honor. Y su augusto poder imploremos, de Louredo, su pueblo en favor. (bis)

Tu nacer, por un ángel glorioso nos es anunciado. Y por vos, precursor venturoso, el portento de Dios humanado. Mensajero del Sol de la gracia, que bautizas a Dios humanado. Danos fuerzas, amor y eficacia, en servicio del Verbo encarnado. (bis)

Al excelso san Juan tributemos alabanzas de gloria y honor. Y su augusto poder imploremos, de Louredo, su pueblo en favor. (bis)

 

Este 2021 trouxo un novo papel no que a memoria atopou acubillo, quedando para a posterioridade. Gracias a José Manuel, que me comparte parte do arquivo persoal de seu pai, don Pepe, o veterinario, alcalde e entusiasta do pobo de Louredo, podemos hoxe desfrutar dun manuscrito onde alguén toma nota do himno a san Xoán e llo deixa en papel para don Pepe. Nada sabemos nin do ano nin do autor. A letra ten varias curiosidades, máis alá da ortografía, como son os cambios que se len respecto do orixinal e o aumento da letra, que vos vai soar, xa que parece facer referencia ó vello himno. Sería un veciño do pobo, que llo quixo legar a don Pepe? A que se deben os cambios entre o orixinal e esta versión? cambiou o himno nestes anos ou é froito de telo aprendido ou escoitado mal? Para que se coñeza, realizo transcripción a continuación:

Al elcelso San Juan tributemos

alabanza de gloria y amor

y su augusto por el imploremos

de Louredo su pueblo en favor.

 

Al elcelso San Juan tributemos

alabanza de gloria y amor

y su augusto por el imploremos

de Louredo su pueblo en favor.

 

1. Tu nacer por un angel glorioso

a los hombres nos as anunciado

y por vos (¿precusión-precursor?) venturoso

en portento de Dios su mano

damos fuerza, amor y eficaz

en servicio del verbo en carnar.

 

2. Pues soy santo superior

despues de José y María

se por nuestra allegria

San Juan por nuestro amor.

Queda pendente ter unha foto dos papeis que manexan no coro de Louredo, de modo que teñamos unha terceira e actual fonte de información e comparación. Ata sería interesante facer o seguinte exercicio: preguntar ós veciños e nacidos en Louredo que están fóra, se recordan o himno e declamalo, cantalo ou escribilo. Que versións sairían desto? Mentres agardamos o momento de coñecer novas fontes, vamos coller unha máis, publicada, que ocupa as últimas páxinas do libriño da novena de san Xoán. Son os chamados Gozos de san Juan. Estes ocupan as páxinas finais das tres edicións da novena, segundo as coñecemos ata hoxe. É un escrito longo, con párrafos separados por un estribillo, e que en tódalas novena lemos que "se dirán al fin, si se quiere obligar mas al Santo". Esta frase e a seguinte versión saqueinas da edición usada en Louredo, a novena de 1889. Foron Os Gozos, cantados todos ou en parte, o antigo himno de san Xoán? Aquí vai a transcripción e fotos dos Gozos tal como se ven na fotocopia da novena que se usa en Louredo.

Pues cual Precursor Sagrado

Anunciásteis Redencion,

Dénos vuestra proteccion

La remision del Pecado.

Tu nacimiento glorioso

Por un Angel fué anunciado,

Y antes de él santificado

Os confiesan portentoso,

Cuantos baña el Sol hermoso;

Y pues sois tan celebrado,

Dénos vuestra proteccion, etc-

Si solo escribir tu Nombre

Pudo hacer que un Mudo hablase,

Espere quien te invocase,

Que su dicha al Mundo asombre;

Y así dirá á todo hombre,

Justamente esperanzado,

Dénos vuestra proteccion, etc.

Por ser bello Mensagero

De todo un Dios humanado,

Su venida has anunciado,

Como de tal Sol Lucero;

Y pues naciendo primero

Su camino has preparado,

Dénos vuestra proteccion, etc.

Publíque de tu grandeza

La mas discreta eficácia,

Sois mas hijo de la Gracia,

Que de la Naturaleza;

Pues ella con ser empieza

La Voz del Verbo encarnado,

Dénos vuestra proteccion, etc.

Confieso, que no eres Dios,

Aunque os tengan por Mesías;

Y aunque en altas primacías

Seais el mas grande Vos;

Mas si distintos los dos

Teneis lugar muy marcado,

Dénos vuestra proteccion, etc.

 

Predicando Penitencia,

Los hombres no te aténdian;

Pero los Montes sabían

Acreditar tu elocuencia;

Y asi á todos tu prudencia

A predicar ha enseñado.

Dénos vuestra proteccion, etc. 

Sin temores, sin recelo

Reprendiste á las Coronas,

Pues no exceptúa personas

Ningun abrasado celo;

Y quien amáre asi el Cielo,

El temor tendrá olvidado,

Dénos vuestra proteccion, etc.

Pidió á Herodes tu Cabeza

Vengativa una mujer,

Y él se la dió, aún con saber

El horror de esta fiereza,

Rendido de su flaqueza,

Por haberlo asi jurado,

Dénos vuestra proteccion, etc.

No la muerte, la impureza

Hizo tus ojos cerrar,

Cuando en Mesa, que era Mar

De impía ciega torpeza,

Entraron vuestra Cabeza,

Que áun muda nos ha enseñado,

Dénos vuestra proteccion, etc.

Pues cual Precursor Sagrado

Anunciásteis Redencion,

Dénos vuestra proteccion

La remision del pecado.

LAUS DEO.

Quedan, pois, expostas, as fontes que coñezo sobre os himnos a san Xoán de Louredo. Como xa fixen en anteriores ocasións, recordo que parte do actual ten reflexo noutro canto. Concretamente, nun localizado na parroquia de santa Inés, en Ribera de Arlanza, Burgos. Por desgracia, quen recolleu o canto e deixou memoria del na súa bitácora non puido obter máis datos. Así que nin coñecemos a melodía, nin o autor, nin o ano... Pero aí queda esta curiosidade: as similitudes e diferencias entre ambos himnos, separados polo santo a quen se lle adicaron e a distancia física das poboacións.

'Morgana', tres novos temas de Xerión. Abril 2021

 'Morgana'

 Tres novos temas de Xerión. Abril 2021

Parabéns, Xerión!! Longa vida ó voso Metal Galaico Extremo!!! E é que no pasado mes de abril, a formación cumpría o seu vixésimo aniversario, que pronto se di. Máis dunha banda que sente o subterráneo como o seu lugar de traballo e expresión. Ben é verdade que pode ser inda descoñecida para moitos, pero no seu haber contan un bo número de temas musicais, entre discos propios e colaboracións (só en bandcamp ides atopar 11), ademais de concertos, tanto na terriña coma no estranxeiro. Non só iso, senón que os seus compoñentes teñen participado noutras formacións e estilos, como foi no trío Ars Anterga, e as súas expresións artísticas inclúen un libro como 'Na noite, no silencio' ou a presentación 'Maldiçom de Morgana' para o colectivo Emerxencia Cultural Ourense.

Precisamente esa 'Maldiçom' é o tema central dunha especial entrega de tres temas novos, aparecida en abril de 2021. Un traballo baixo o título 'Morgana', que será o primeiro de tres. Así nolo contan no seu bandcamp: “Morgana” é a primeira das três Demos do Kaos que verám a Negra Luz pra comemorar os já vinte anos de andaina do XERIÓN.

Som moitas as lembranças e vivências atesouradas neste tempo, e fundo o agradecimento a moitas persoas que, dum jeito ou doutro, contribuírom a que este projeto fosse possível... Mais é de justiça que este trabalho seja adicado especialmente às três mulheres da minha vida, minha mai, minha dona e minha Luz, assí coma a meu pai...

E que siga a tolémia! 

Editado por Nigra Mors numa ediçom em cinta (NM74) limitada a 33 cópias.

(Esta mesma mañá, a loira moura que agarda na cova de estructurado metal, recibíu a copia n. 09 da limitada tirada. O mestre das silandeiras verbas nocturnais en persoa depositou o prezado material tras do intercambio polo papel de mundano poder.)

Tamén nos dan os seguintes datos sobre a composición, gravación e a ilustración de portada: Composto e gravado por Nocturno entre o outono de 2020 e a primavera de 2021 nos Estúdios Breogám (Amh­-Ghad-­Ari, Ourense).

Desenho por P. V. R.  

Se o tendes, collede o poemario de Nocturno 'Na noite, no silencio', e veredes que a autora xa participou con el. A vós que vos evoca? Porque a min véñenme á mente dúas imaxes contrapostas: a dunha natureza morta, seca e antiga, na que parte das árbores inda están ben á vista, mais outras, e parte do chan, estanse a cubrir por algunha especie reptante que van sepultando todo o espazo libre, asumindo canto haxa inda vivo e aproveitando tódalas raiolas solares. Ata imaxino que estamos ante un sol feble e de apagada luz amarela anaranxada. Mais, por outra banda, penso que podemos estar vendo unha arrasada natureza, na que poucos vexetais puideron sobrevivir. Algunhas árbores fican mortas, cubertas de murchas hedras, que tamén esconden parte do morto chan. Unhas poucas árbores están a revivir e uns raquíticos gromos (case semellan espiños) veñen recoller a salutífera luz solar. Na primeira visión, morte e decadencia, que trae máis morte; na segunda, desolación e esperanza, a vida que se abre camiño, a pesar de todo.

O 'Cantar de Morgana' abre a tríada musical. Un tema onde o protagonismo vaise repartindo entre a quebrada declamación de Nocturno e as melodías harmoniosas do teclado de Daga. Acompañan por momentos a percusión e unha lixeira distorsión persistente. Morgana aparece coma unha muller sabia, meiga, de mundo, capaz de sintonizar cas forzas naturais e preternaturais, que flúen coma un canto sobre árbores entre as que pasea. As agudas notas do fin da canción semellan formar a sonora imaxe das verbas cas que se inicia: 

escreve no ar
ancestrais sortilégios
e escuita os laios
das esquecidas da terra

Eu releo estas liñas e cada elevación musical da ascendente melodía semellan os dedos articulando e modificando sutilmente a atmosfera que a circunda. 

Por certo, sabías que xa fora publicada na bitácora 'Na noite, no silêncio'?

Síguelle 'Maldiçom de Morgana'. Xa a percusión colle folgos dende o mesmo inicio. E non vos parece que a melodía do primeiro tema segue aquí, modificada, mais grave e con novos acompañamentos? A voz gutural de Nocturno é o medio polo que escoitamos a invocación de Morgana ás deusas poderosas, ós elementais e ós espíritus dos caídos no Abismo. Morgana é unha feiticeira que escoita os berros dos desacougados e feridos, respondendo co seu propio berro, espertando vellas forzas que a terra agocha só para os iniciados. Como xa pasara en 'Nesta hora de pálida saudade' e 'Ruina e decadencia', a invocación xorde ante os malvados do tempo presente. 

Como curiosidade, este cantar coñece unha versión poética que está a correr polas redes por ser un aporte de máxima actualidade. O movemento Emerxencia Cultural Ourense, que apareceu para conter as saídas de tono do actual alcalde en materia de Cultura, ven de publicar unha presentación ca foto dunhas árbores, dende abaixo, cas liñas dinámicas dun poema. Imaxino que o son e a foto son do mesmo autor que a letra, Nocturno. Precisamente, son as liñas cantadas nesta 'Maldiçom de Morgana'. Unha letra de actualidade que gaña enteiros cando a escoitas expresada por Xerión.

'Saudades de Morgana' marca a fin. Un longo tema instrumental que comeza co mesmo estilo do primeiro, ca chamada como dun ronco corno, que me levou a recordar algún vello tema de Summoning (precisamente, coñecinos gracias a Daga). Vai ser ela quen leve as notas, entre sostidas e vibrantes, por un camiño cara a Nada e o Infinito, evocando un ambente de calma e morriña, de sostida espera e anceios de futuro. Tralo trallazo da maldición ábrese este espazo de paz, mais non sabemos se é a paz dos victoriosos, que foron quen de arrincar o mal, ou é o silencio do cemiterio, do campo de batalla trala derrota, dos salaios dos que sobreviviron e botan en falta unha nova actuación da feiticeira. Ata podería ser un intre na mesma guerra, onde semella deterse o tempo, cando os guerreiros invocan o poder de Morgana e agardan expectantes ver o desencadeamento das forzas sutís no seu favor... 

Para pechar os ollos e deixarse levar.

Portada de 'Morgana' descargada dende o bandcamp de Xerión

 

'Nom sempre floresce em maio...' de Xerión

Xerión suele sorprender, descolocarte y abrirte a nuevas posibilidades sonoras. 

 
Este mes lo ha tocado con un tema nuevo: 'Nom sempre floresce em maio...', un tema musical basado en la melodía de un "maio" acompañado de un vídeo grabado en Trellerma, Ourense.

 
Al pensar en un "maio" puede uno esperarse alegría, mucho humor y sarcasmo. Un condensado de las noticias más llamativas con la gracia popular que las recoge en unos versos musicalizados, provocando la risa de quien lo escucha. No falta la crítica y la mofa, repasando todos lo estamentos sociales, ni la alegría por estar en el mes de las flores. Muchas de esas composiciones se han publicado y repartido en papeles de vivos colores. El "maio" también hace referencia a una construcción, muchas veces basada en una forma piramidal, realizada con materiales vegetales, aunque los hay de mil formas. No solo lo representado llama la atención, sino su colorido despliegue.

 
Xerión nos introduce en una sintonía, si no divergente, sí complementaria. Nada extraño, por otra parte, pues vivimos en un mundo de luces y sombras, de sol y lluvia. Contrasta con lo que se podría esperar de un "maio", pues la composición tiende al intimismo, a cierta melancolía y, sí, también, a la esperanza. Para mí, comienza con una llamada a lo profundo y termina con la elevación de las notas agudas. Una introducción calmada que pronto camina cara un desarrollo dinámico. Y cuando podrías pensar en un clímax sonoro, resulta que las notas ya no reverberan como al inicio, sino que se han simplificado, como si los ecos de la caverna donde se iniciaron desaparecieran, como si el acompañamiento ya no fuese necesario y solo se abriera ante ti un camino personal. En el vídeo se ven esas dos partes, una más estática, con follaje derredor, donde puede uno sentirse acogido por la salvaje naturaleza o quedarse bloqueado ante lo desconocido que aguarda tras tanta rama y zarza. Pero en un segundo momento hay movimiento, hay una salida, se ve el suelo iluminado por el sol. Me recuerda la metáfora de la caverna platónica, donde se pasa de las sombras a la luz.

 
Mayo, mes de las flores, de las que nada vemos por aquí, sino foresta, agreste soledad, tamizada por el filtro azulado que la dota de frialdad. Más que de muerte o miedo, a mí me parece de melancolía y esperanza. ¿Un mayo sin flores? Bien podría ser, sobre todo si lo leemos en modo existencial, vital. Y es que no siempre va uno con los tiempos, no siempre somos recompensados tras el esfuerzo, no siempre van las cosas a mejor... pero ello no quita que el camino siga ahí y que las fuerzas nos lleven de nuevo a la senda. No tiene por qué tener sentido.

 
Nocturno me comentaba unos días antes de la publicación del vídeo que se había basado en una vieja melodía, la pasara por el tamiz del "Black Metal" y la sirvió en la sencillez de una guitarra sola. No es la primera vez que Xerión ofrece un tema musical sin letra. Pero me pregunto si alguna vez este verá una nueva primavera, regresando al estadio de "metalización" y acompañado de las catárticas letras del vocalista.

 

Louredo en el Ensenada página 1

Un día se podría encargar una transcripción de las páginas del Catastro de Ensenada referido a Louredo. Mientras, gracias al historiador Rodrigo Pousa Diéguez, podemos saber qué dicen las cuatro primeras páginas. Yo solo pongo por escrito lo que me va dictando. Si la cosa gusta, podríamos seguir profundizando en él.

¿Sabías que tal documento puede consultarse en línea? Desde la página web PARES, Portal de Archivos Españoles, nos lo presentan así:

Las Respuestas Generales del Catastro del Marqués de la Ensenada constituyen la más antigua y exhaustiva encuesta disponible sobre los pueblos de la Corona de Castilla a mediados del siglo XVIII.

Entre 1750 y 1754 todas las poblaciones de "las Castillas" fueron sometidas a un interrogatorio constituido por las 40 preguntas siguientes: Nombre de la población (pregunta 1); jurisdicción (2); extensión y límites (3); tipos de tierras (4, 5); árboles (6, 7, 8 y 13); medidas de superficie y capacidad que se usan (9, 10); especies, cantidad y valor de los frutos (11, 12, 14 y 16); diezmos y primicias (15); minas, salinas, molinos y otros "artefactos" (17); ganados (18, 19 y 20); censo de población, con vecinos, jornaleros, pobres de solemnidad (21, 35 y 36), censo de clérigos (38) y conventos (39); casas y otros edificios (22); bienes propios del común (23), sisas y arbitrios (24), gastos del común, como salarios, fiestas, empedrados, fuentes (25), impuestos (26 y 27); actividades industriales y comerciales, con la utilidad de los bienes o servicios producidos: tabernas, mesones, tiendas, panaderías, carnicerías, puentes, barcas sobre ríos, mercados y ferias (29), hospitales (30), cambistas y mercaderes (31), tenderos, médicos, cirujanos, boticarios, escribanos, arrieros etc. (32); albañiles, canteros, albéitares, canteros, herreros, zapateros etc. (33, 34); embarcaciones (37); bienes enajenados (28) y rentas propias del Rey (40).Las Respuestas a estas preguntas se obtienen siguiendo un proceso previamente regulado.

Esta visión panorámica del Reino es una pequeña parte de una averiguación de mayor envergadura, el llamado Catastro del Marqués de la Ensenada. puesta en marcha por Real Decreto de Fernando VI de 10 de octubre de 1749, como paso previo a una reforma fiscal, que sustituyera las complicadas e injustas rentas provinciales por un solo impuesto, la llamada Única Contribución. La Única Contribución no se llegó a implantar, pero ha dejado un importante volumen de documentación en nuestros Archivos.

La Respuestas Generales se conservan en diversos Archivos Estatales. El Archivo General de Simancas custodia la copia compulsada completa de las contestaciones de las 13.000 localidades de la Corona de Castilla. Razones de preservación llevaron a iniciar el proceso de microfilmación. En los años ochenta se microfilmaron los 545 libros de Respuestas Generales que se guardan en Simancas. La frecuente consulta de estos fondos y la necesidad de facilitar el acceso hacían aconsejable la digitalización, que ha sido llevada a cabo por el Servicio de Reproducción de Documentos (SRDAE) a partir del microfilm durante los años 2004 y 2005. El resultado ha dado lugar a 350.000 imágenes de unos documentos con una letra caligráfica muy cuidada, de fácil lectura y sin apenas abreviaturas; muy pocas páginas presentan problemas de legibilidad, como tintas desvaídas o traspaso de tintas del reverso. Estas imágenes son las que ahora se ofrecen desde esta página.

Una vez que tenemos una idea de qué es y contiene el documento, vamos a ver qué dice de Louredo en sus primeras cuatro páginas. Recuerda, la transcripción la realiza generosamente el joven historiador ourensano Rodrigo Pousa Diéguez y yo solo tomo nota para compartíroslo. 

Página 1

En el lugar y coto de Loredo, feligresía de san Benito de la Arnoya, jurisdicción de Milmanda, a veinte días del mes de noviembre de mil setecientos cincuenta y dos, ante el señor don Gregorio Rodríguez Carpintero, subdelegado de la única real contribución, nombrado por la real junta, bajo las órdenes del señor don Francisco Javier García Serón, del consejo de su majestad, ministro privativo para el establecimiento de la referida única contribución en la que su merced se halla entendiendo como tal subdelegado en este referido lugar de Loredo para evacuar las respuestas del interrogatorio impreso de la letra A sobre las preguntas generales que comprehende en la operación conducente a este dicho lugar y su término. Habiendo precedido recado cortesano a don Juan Ramírez...

"Satanismo", resumen de lectura de JREG

Don José Ramón Estévez Gómez, de cuando en cuando, nos compartía un resumen de sus lecturas y aquí traigo un ejemplo 

De don José Ramón conservaba yo varios papeles. Algunos los doné, junto con libros de su autoría, a la biblioteca del Seminario Mayor, así que allí seguirán, bien fichados. Unos pocos los conservé y aquí os traigo un ejemplo, tras presentaros su artículo introductorio a la demonología. Tened en cuenta que son apuntes para uso privado y que los entiendes mejor cuando sabes cómo es el autor.

El artículo que el autor resumió lo puedes leer AQUÍ.

"O demo hoxe", un vistazo

Presentación do artigo "O demo hoxe. Introducción á demonoloxía e ó exorcismo", de don José Ramón Estévez Gómez

Fondo e demo da Biblia Códex Gigas

Bos recordos gardo do meu profesor don José Ramón Estévez Gómez, que soubo ensinarnos e facérnolo pasar ben en clase. Ata tal punto que el xa nos avisaba que acabariamos aprendendo máis "joseramonadas" que teoloxía. Eu penso que tivo de todo e que algo moi bo nos deixou. Ata tal punto tiven bo trato que cheguei a escibirlle durante o verán de 2003, carta que el contestou cunha breve misiva e o envío da separata dun artigo seu sobre o demo. Se busco, inda atopo un dos seus curiosos resumes de lecturas que, de cando en cando, nos facía a gala de regalar. Pois un deles tamén trataba do demo. E tiña eu gardado unha charla del sobre o mesmo. A cousa e a temática deron pa tanto que acabei levándoo a dar unha sinxela conferencia ó local social de san Xoán de Seoane, en Allariz, penso que polo tempo da novena a san Antón. Daquelas podías sacar o tema tranquilamente e parolar con el, cousa que non era tan doada con outros profesores. Por exemplo, co bondadoso don Modesto Touza a cousa soía rematar prontísimo, pois dicía que sobre o demo e os exorcismos chegaba co que puña no Catecismo. E don Ramiro era reacio a que me lese a introdución do actual Ritual de Exorcismos, así que deume un artigo seu... e eu fun comprar o Ritual, co cal acabei lendo os Prenotandos (a introdución) e o Ritual completo.

Don José Ramón, que ogallá alguén se puxese a publicar o que escribe e gravar o que di, redactou para a interesante revista ourensá Auriensia o seguinte artigo: "O demo hoxe. Introducción á demonoloxía e o exorcismo", que vos presento brevemente e do cal collo algúns recortes para ilustrar e dar fe do humor e as curiosidades que soe meter nos seus escritos. Por certo, foi publicado en Auriensia, 6, ano 2003. Eu teño tanto a revista como a separata, que o autor me mandou por correo postal o 19-09-2003.

Comeza como outros comezan falando do tema: que é algo propio da fe da Igrexa, mais que practicamente desapareceu da predicación cotiá, mentres que no mundo medran as referencias e a curiosidade, tanto no cidadá como no mundo do arte, a música e o cine, ademais de saír nos medios de cando en cando. El mesmo estivo interesado no tema e fixo a tesina, baixo a dirección do padre Cuervo, sobre os "dereitos" do demo sobre a humanidade caída.

A continuación, segue unha escolma de autores, obras e institucións onde a moda do demo prendeu forte. Por desgracia, e esto vaise manter ó longo do artigo, non entra o autor a ver qué pensa cadaquén sobre o demo, ou como o considera. Claro, esto levaría a un alongar o artigo e abrir outras ramas, pero creo que se podería ter reducido o apéndice e dedicar uns párrafos a definir un tanto que consideran demo algúns dos autores ou asociacións aquí citadas. Non teñen todos en mente ó demo católico e algúns deles nin sequera cren na existencia do demo como ser espiritual. 

Fixada a atención no demo entendido dende a teoloxía católica, as seguintes páxinas van debullando algunhas cuestións de nomes e citas bíblicas, ademais das diferentes posturas dos estudiosos sobre o seu estudio. Van estas dende a tradicional ata a desmitoloxizadora e a que prefire non tocar o tema un tempo, pasando polas que si admiten a existencia, pero con matices. Feita a presentación preliminar do estado da cuestión e das perspectivas, comeza unha viaxe sintética por diferentes concepcións acerca do demo, tanto en diferentes culturas coma nos escritos bíblicos, pseudoepígrafos e nos primeiros escritores cristiáns. 

En dúas páxinas voa polo mundo litúrxico e remata co maxisterio, citando especialmente os concilios onde se loita contra o dualismo, o Vaticano II, o Catecismo e as aportacións papais de Pablo VI e Xoán Paulo II. A conclusión é que o demo aparece tanto nas Escrituras como na Tradición, formando parte da fe da Igrexa. Os escritos bíblicos non pretenden formar unha demonoloxía, senón dicir que existe e é inimigo do home, ca misión de alonxalo de Deus. O Novo testamento teno presente en moitas citas, mais sempre como subordinado, mantendo o protagonismo de Cristo e a súa redención.

Unha vez visto o básico, as fontes onde buscar os textos primixenios, pasa o autor a facer teoloxía e beber da sabedoría de autores contemporáneos, integrando a saber práctico dos exorcistas.

A actuación demoníaca coñece dous niveis: a cotiá e a extraordinaria. Aquí acudimos a un curioso acontecemento, que é a orixe dunha oración tradicional, a dirixida a san Miguel arcanxo, e que durante anos se rezaba despois da Misa. O papa León XIII foi quen a redactou despois dunha visión que tivo durante a súa asistencia a Misa. O demo actúa xeralmente tentando, mais en contadas ocasións parece que a súa actividade entra en contacto co mundo físico e produce molestias físicas e psíquicas. A posesión é un grado poderoso da actividade extraordinaria, un feito que atañe a poucas persoas e que non parece ser a mellor carta demoníaca, porque se o poseso dá cun exorcista, resultaría que a fe aparecería como arma válida e a Igrexa como escudo e fogar onde recuperarse. Este tema sempre é espinoso e a recomendación que no artigo se inclúe é a de traballar sempre con especialistas no campo médico e seguir unha potente vida de oración. Como curiosidade, don José Ramón ten en conta non só as posesións demoníacas católicas, senón tamén as doutras relixións, facendo ver que para nós son acontecementos violentos e negativos, mais para outros poden ser instantes de gozo e canalización de espíritos favorables. Para abrir a mente ó lector, repásanse posibles posesións nos evanxeos e na historia, tendo sempre en conta unha sana exposición e contando cas perspectivas que ofrecen outras ciencias. Así, o sacerdote conta con múltiples instrumentos diagnósticos para poder establecer con certa certeza se se atopa ante un poseso ou un enfermo (o autor repasa dende a antropoloxía ata a psiquiatría, pasando pola socioloxía e a teoloxía).

 

Respecto dos exorcismos, que collen a parte final do artigo, son presentados como o recurso que enfrenta poder de Cristo e poder demoníaco. A teoloxía católica ve ó demo como unha creatura, non como un deus, e a Cristo como o redentor, que racha co poder das tebras e nos concede a gracia da salvación. O exorcista alonga na historia esta obra salvadora de Cristo. Interesante a lista de obras dende as que nace o Ritual anterior e o actual. Precisamente, a presentación dos contidos deste último pecha o escrito, cunha breve exposición do Ritual, tanto o libro como a celebración. 

Hai varias páxinas máis, que son copia de dúas obras doutros autores, onde se recollen diferentes símbolos e unha interpretación deles, basadas no satanismo ou a Nova Era. Deste añadido, digo o mesmo que do inicio, que debería ser matizado. Por exemplo, efectivamente, nos concertos de Heavy faise o signo dos cornos. Efectivamente, moitos farano pensando no demo ou no poder da rebeldía, pero, acaso non é un signo xa de época romana, que serve como defensa contra o mal de ollo?

A primeira foto, eu lendo a separata do artigo, ten as imaxes do fondo e dun demo, ambas sacadas do Códex Gigas, que é un enorme manuscrito do século XIII cunha escura historia detrás. A Biblia forma parte dos escritos que contén, mais non é o único. As seguintes imaxes son recortes do artigo.

Prédica pascual do 2010 na Armada, Rabal

Homilía da Vixilia Pascual no santuario da Nosa Señora da Armada en 2010

Non sei agora, pero hai uns dez anos, e durante catro ou cinco, creo, no santuario da Nosa Señora da Armada, en Rabal, Ourense, tivo lugar unha celebración da Pascua peculiar. Daquelas xa se iba popularizando a idea de que a Vixilia pascual era a festa central e debía celebrarse dun modo distinto. Nalgunhas parroquias xa se facía: reunir nun só lugar a xente de distintos pobos e concelebrando varios sacerdotes. A Pascua manifestábase dun modo máis sentido e completo. Había rezos, a posibilidade de confesarse antes de Misa, ensaio de cantos e lecturas... Todo isto antes de comezar. Cando xa o lume ardía fóra do santuario, apagábanse as luces, centrábase a atención na procesión co cirio pascual e comezaba o rito ca bendición do lume, os primeiros cantos e o encendido de tódalas velas que a xente portaba. Durante a Misa participaba, como dixen, os curas da contorna e os lectores e cantores estaban escollidos de entre tódolos voluntarios das diferentes parroquias. Calquera podía participar, cunha breve preparación antes. Trala Misa continuaba o festexo, pois abrían o bar que está baixo o santuario e tódolos que querían sentábanse ás mesas e compartían do que trouxeran, convertendo o momento nun ágape que manifestaba que daba igual de onde viñas. Alí eras benvido e había un oco para ti á mesa.

No 2010 pronunciouse esta homilía.

Irmáns, en nome de toda a Igrexa recibide a boa noticia: ¡Cristo resucitou. Aleluia!

Aquel a quen vimos entregarse por nós para salvarnos do castigo mortal do pecado, Aquel que pasou polo mundo facendo o ben, curando os enfermos e liberando a cantos sufrían baixo o dominio de Satanás, Aquel que se presentou como home e Deus, Xesús, vive. Efectivamente, foi sacrificado, vímolo na cruz e como era sepultado. Pero agora trannos noticia da súa vida, da súa resurrección. Permitídeme que vos dea a noticia con palabras do Catecismo da Igrexa Católica, deste modo teremos unha testemuña fiable.

“Anunciámosvos a Boa Nova de que a Promesa feita ós pais, Deus cumpriuna en nós, os fillos, ó resucitar a Xesús. A resurrección de Xesús é a verdade culminante da nosa fe en Cristo, creída e vivida pola primeira comunidade cristá como verdade central, transmitida como fundamental pola Tradición, establecida nos documentos do Novo Testamento, predicada como parte esencial do Maxisterio Pascual ó mesmo tempo que a cruz.

O misterio da resurrección de Cristo é un acontecemento real que tivo manifestacións historicamente comprobadas como o testemuña o Novo Testamento. No marco dos acontecementos de Pascua, o primeiro elemento que se atopa é o sepulcro vacío. O seu descubrimento por parte dos discípulos foi o primeiro paso para o recoñecemento do feito da resurrección.

María Magdalena e as santas mulleres, que ían embalsamar o corpo de Xesús, soterrado a présa na tarde do Venres Santo pola chegada do Sábado, foron as primeiras en atopar ó Resucitado. Así, as mulleres foron as primeiras mensaxeiras da resurrección de Cristo para os propios apóstoles. Xesús apareceuse enseguida a eles, primeiro a Pedro, despois ós Doce. A fe da primeira comunidade de crentes fúndase na testemuña de homes concretos, conocidos dos cristiáns, e dos que a maior parte vivía anínda entre eles.

San Pablo dirá: se non resucitou Cristo vacía é a nosa predicación, vacía tamén a nosa fe. A resurrección constitúe ante todo a confirmación de todo o que Cristo fixo e ensinou. Tódalas verdades, incluso as máis inaccesibles ó espíritu humano, encontran a súa xustificación se Cristo, ó resucitar, deu a proba definitiva da súa autoridade divina segundo o prometera.

Hai un doble aspecto no misterio pascual: pola súa morte libéranos do pecado, pola súa resurrección ábrenos o paso a unha nova vida.

Por último, a resurrección de Cristo -e o propio Cristo resucitado- é principio e fonte da nosa resurrección futura. Na espera de que esto se realice, Cristo resucitado vive no corazón do seus fieis”.

¿Como vos quedou o corpiño? Canto vos acabo de ler é un resume do que significa que Cristo resucitase e nós, hoxe e aquí, o estemos celebrando. Dicíavos este días que non podemos vivir de rentas. Nesto que hoxe celebramos só podemos vivir de fe, de confianza en Deus: ou cremos ou non. E, se cremos, somos os máis afortunados. Podemos entregarnos confiadamente a Deus e retomar a nosa vida, pensando que somos tan valiosos que lle costamos a Cristo a vida; pero, para que non desesperasemos, costámoslle tamén a resurrección, a súa presencia viva entre nós, dun modo especial na Santa Misa.

¿Como imos responder a tanta xenerosidade? ¿Como lle pagaremos ó Señor tanto ben? Sendo agradecidos e vivindo como Deus manda. ¿E que manda Deus? ¿Que faremos para vivir rectamente ante Deus e os homes?: amando ó noso Señor sobre tódalas cousas e ó irmán como Cristo nos amou.

Pero ante tal xenerosidade por parte de Deus eu inda me atrevía a algo máis. A pedirlle a Cristo que sempre nos acompañe, que se quede con nós. Si, que se quede, como se quedou cos discípulos que marchaban cara Emaús.

Fotos da Pascua na Armada, Rabal, o 19 de abril de 2014